Sıddık bin Hasen el-Kınnevci'nin, imanın şu'beleriyle ilgili olan ve iki günden beri üzerinde durduğumuz hadis hakkındaki izahları, el-Kastalani'nin izahlarının hemen hemen hepsini ihtiva etmektedir. Buna, güzel bazı ilaveler de yapılmıştır.

Sünenü Ebi Davud'da "Kitabu's-Sünen"in "Babun fi Reddi'l-İrca" başlıklı bölümünde yer alan hadis şu lafızlarla varid olmuştur:

"İman yetmiş küsurdur. Efdali "La ilahe illallah" demek, ednası yoldan kemiği uzaklaştırmaktır. Haya, imandan bir şu'bedir."

Allame Ebu't-Tib Muhammed Şemsi'l-Hak el-Azimabadi'nin "Avnu'l-Ma'bud Şerhu Süneni Ebi Davud" isimli şerhinin metin kısmında "bid' " kelimesinden sonra, köşeli parantez içinde "bid'a", "el-azm" kelimesinden sonra ise yine köşeli parantez içinde "el-eza" kelimeleri konulmuştur. Şerhte 70 küsur lafzından sonra, "yani şu'be" lafızları kaydedilmiş, bid' kelimesinin ma'nası verilmiştir. Burada da 3'le 9, -ki en meşhur olan budur-, 3'le 10, 1'le 9, 2 ile 10 arasındaki mübhem bir sayıdır denildikten sonra el-Halil'den 7 sayısı rivayet edilmiştir.

"ednaha" lafzı mikdar bakımından en aşağısı şeklinde izah edildikten sonra, imata'nın izale olduğu, el-azm yerine bazı nüshalarda el-eza lafzının geçtiği ve bunun da diken ve taş gibi eza veren şey olduğu belirtilmiş, sonra da hayanın izahına geçilmiştir.

el-Hattabi'nin (319-388) "Mealimu's-Sünen" isimli Sünenü Ebi Davud şerhinde, bu hadisin izahı sadedinde, önce "bid' " ve "neyyif" kelimeleri arasındaki fark belirtilmiş, birincisinin 3'ten 10'a kadar olan sayıları, ikincisinin ise 1'den üçe kadar olan sayıları ifade ettiği kaydedilmiş, şer'i ma'nada imanın ne demek olduğu, hayanın iman şu'belerinden biri bulunduğu ve hayanın ma'nası, mü'minler arasında İman ve dereceleri hususunda tefadul ve tebayün bulunduğu, fazilet bakımından farklılık olduğu belirtilmiştir.

Sünenü't-Tirmizi'de hadisin iki değişik rivayeti vardır. Birincisi: "İman, yetmiş küsur babdır; en aşağısı, eziyyet veren şeyi yoldan izale etmek ve en yükseği la ilahe illallah demektir."

İkincisi ise: "İman 64 babdır" lafızlarıdır.

Sünenü'n-Nesai'nin son cildinde "Kitabu'l-İman ve Şerai'ıhi" bölümünün "Zikru Şu'abi'l-İman" babında şu lafızlar yer almıştır:

"İman 70 küsur şu'bedir. Haya da imandan bir şu'bedir."

Yine "İman altmış küsur veya yetmiş küsur babdır. Ednası yoldan eza veren şeyleri yoldan kaldırmaktır. Haya, imandan bir şu'bedir.

Bu eserle birlikte basılan, İman es-Suyuti'nin "Zehru'r-Ruba ale'l-Mücteba" isimli kitabında 1. hadisteki "bid'un ve seb'un" izah edilirken, "el-Kazzaz'ın kesin olarak bildirdiği gibi üçle dokuz arasındaki sayıları ifade eden mübhem bir adeddir; İbn Seyyidih: üçten ona kadardır demiştir. Birden dokuza, ikiden ona kadar olduğu da söylenmiştir. el-Halil'den, bid'ın 7 olduğu rivayet edilmiştir. Şu'be: kıt'a (yani parça) demektir, bundan murad da haslet demektir" cümlelerine yer verilmiştir.

2. hadiste, yolda eziyet veren şeylerin diken, taş, necaset v.b.leri olduğu belirtildikten sonra hayanın izahına geçilmiştir.

Yer yer es-Sindi'nin ta'liklerini de ihtiva eden eserin bu kısmında, Sindi'ye ait herhangi bir açıklama mevcut değildir.

Sünenü İbn Mace'deki lafızlarda da bazı farklar vardır. İki ayrı tarikten şu lafızlar rivayet edilmiştir:

"İman altmış küsur veya yetmiş küsur babdır. Ednası yoldan eza veren şeyi izale etmek, en yükseği (La ilahe illallah) demektir. Haya imandan bir şu'bedir."

Hadisteki şu'be kelimesi, el-Kadi Iyaz'ın beyanına göre, herhangi bir şeyden kıt'a yani parça demek olup hadisin ma'nası, iman 70 bu kadar haslettir demektir.

Yine Kadı Iyaz, imanın kemali amellerle, tamamı taatlerledir; taatleri iltizam etmek ve bu şu'belerin eklenmesi tasdik cümlesindendir ve onun delillerindendir demektedir.

Bugün bize ayrılan müddet yine doldu, ama imanın şu'beleriyle ilgili İslam alimlerinin açıklamalarını henüz bitiremedik. Bu bakımdan inşaallah yarın yine bu konuya devam edeceğiz. Hoşçakalınız efendim.